کرونا به اضطراب و وسواس دچارتان نکند

گفت و گو با پویا سمیعی در مورد اضطراب و وسواس ناشی از کرونا به ویژه در مادرانی که نوزاد دارند

• نیلوفر  جامه بزرگی

مدتی است که از ورود ویروس چند گرمی به دنیایمان می گذرد، بعضی از ما زندگیمان را با این شرایط  وفق داده ایم و بعد از این که کنار هم ‌طعم ترس و نگرانی را تجربه کردیم ، نگاهمان را به زندگی تغییر دادیم و شاید ارزش هایمان در زندگی چنان تغییر کرد که سعی کردیم با زندگی در زمان اکنون خودمان را از شر نگرانی‌های بیهوده زندگی برهانیم اما برای برخی افراد هنوز شرایط استرس زاست و از شر کوید-۱۹ لحظه ای آرامش ندارند. البته در این گروه ها اقشار حساسی مانند کسانی که به بیماری ها ی زمینه ای مبتلا هستند یا شرایط  خاصی را تجربه می کنند، هم وجود دارند؟ قصد دارم در این گزارش به طور اختصاصی به حال و روز خانم ها یی که به تازگی صاحب فرزند شده‌اند بپردازم، شاید شما هم با من هم عقیده باشید که در این دوران مادران گویا در برزخی که طعم خوشحالی و نگرانی  را همزمان       می چشند، درگیر کرده اند. گاهی احساس شادی دارند و از این که خداوند چنین نعمت بزرگی را  نصیبشان کرده اشک در چشمانشان حلقه می زند و گاهی با نگاه کردن به نوزاد چند کیلویی خود از نگرانی و آینده او به خود می لرزند.  برای گفت و گو در مورد استرس مادران در این روزها سراغ  پویا سمیعی، روان درمانگر رفتیم تا هر چه  بیشتر و به صورت تخصصی بحث را پیش بگیریم. اگر شما هم به این مبحث علاقه مندید با ما همراه باشید.

سلامت: از نظر شما اخبار و اتفاقاتی که این روزها  می شنویم تا چه حد می تواند سلامت روانی ما را تحت تأثیر قرار دهد؟

شاید وقتی دسامبر۲۰۱۹ (آذر ماه ۱۳۹۸) در اخبار در مورد شیوع ویروس در چین شنیدیم، بی تفاوت از آن گذشتیم و با خود گفتیم باز هم عادات عجیب و غریب چینی ها کار دستشان داد و خود باید متحمل هزینه‌های رژیم غذایی عجیب و غریبشان باشند اما وقتی این ویروس از مرکز ووهان به مرکز سوهان رسید، دریافتیم با پاندمی روبرو هستیم. همین طور  که  کادر درمانی کشور، این  قهرمانان بی نشان، در سراسر کشور مشغول کشف آسیب‌های جسمی و شیوع و مرگ و میر ناشی از این بیماری بودند، مشکلات اقتصادی و روانی این ویروس صد چهره بیشتر نمایان شد که همه 

این  مشکلات به طور محسوسی بر سلامت روانی همگان و بالا بردن سطح اضطراب و بیماری ها اثری جدی گذاشت تا جایی که در روزهای پیش آنتونیو گوترش، دبیر کل سازمان  ملل متحد از دولت ها خواست به وضعیت افراد با شرایط خاص سلامت روانی توجه بیشتری داشته باشند. به گفته وی، سلامت‌ روان هسته مرکزی بشریت است. بیماری کوید – ۱۹ تنها به سلامت فیزیکی ما حمله نکرده، بلکه میزان رنج روانی ما را افزایش داده است.

سلامت: به  طور کلی اضطراب چیست؟

همه ما ترس و اضطراب را که بخشی از احساس انسان هستند تجربه کرده ایم؛ مثلا وقتی با اتومبیلی مواجه می شویم که از کنترل خارج شده است، می ترسیم. در واقع ترس و اضطراب  با هم عجین اند و زمانی که احساس خطر کنیم، ایجاد می‌شوند. در این حالت ما احساس هراس و دلهره داریم، آثار اضطراب یا ترس در بدن ما تظاهراتی مانند رنگ پریدگی یا ضربان شدید قلب ایجاد می کنند و رفتارهایی برای محافظت از خود انجام می دهیم اما خوب است بدانید ترس و اضطراب با هم متفاوت اند؛ ما در ترس از منبع مشخصی واهمه داریم ولی در اضطراب با احساس خطر مبهمی که منشاء آن دقیقا برای خودمان هم مشخص نیست، مواجهیم.

سلامت: خانم هایی که به تازگی زایمان کرده اند با مشکلاتی روبرو شده اند. ممکن است درباره استرس و فشارهای این دوران برایمان بگویید؟   

معمولا دوره زایمان به خودی خود چالش زا است و با وجود بیماری کرونا استرس و ترس از بیمار شدن نوزاد یا مادر افزایش یافته است. به طور معمول حدود یک سوم مادران به افسردگی پس از زایمان مبتلا می‌شوند. مادر با تولد نوزاد انتظار تجارب لذتبخشی در زندگی دارد اما با حالات ناشناخته و ناخوشایندی مثل نگرانی و اضطراب، احساس ضعف و ناتوانی، اختلال خواب و اشتها و احساس بی کفایتی به عنوان مادر دست به گریبان می‌شود. از طرفی در افسردگی پس از زایمان، اغلب اشتهای مادر افزایش می‌یابد و باعث افزایش وزن می‌شود. میل به خواب به خصوص در خانم هایی که اولین بار است صاحب فرزند شده‌اند، افزایش می‌یابد، در حالی که مجبورند با کوچک ترین گریه کودک بیدار شوند.

سلامت: به طور کلی افسردگی پس از زایمان با چه علائم دیگری همراه است؟

تحریک پذیری، گریه های خود به خودی و غیرقابل کنترل، رفتارهای انفجاری و پرخاشگرانه، اضطراب شدید، حملات پانیک و ترس و میل به تنهایی از دیگر علائم افسردگی پس از زایمان است. یکی از برجسته ترین خصوصیات افسردگی پس از زایمان، طرد کردن نوزاد است که اغلب به دلیل خشم و عصبانیت غیرطبیعی مادر است. البته باید در نظر داشته باشید این علائم همیشه وجود ندارند و د‌ر برخی موارد به قدری ضعیف اند که مشکلی ایجاد نمی کنند.

سلامت: کرونا و شرایط پیش آمده چه تاثیری در بروز استرس بیشتر مادران دارد؟

کرونا نیز در این زمان شرایط سختی برای همه و به ویژه مادران ایجاد کرده است. البته بهتر است مادران اخبار قابل اعتماد را دنبال کنند تا از اضطراب های بیهوده دور باشند؛ تا کنون طبق اخبار منابع موثق، احتمال ابتلای کمی برای نوزادان شیرخوار اعلام شده و گویا تنها ۲۴ درصد شیرخواران زیر یک سال تست کرونا مثبتی داشتند و تا کنون  شیرخواری بر اثر این بیماری فوت نکرده است بنابراین مادران با رعایت دستورالعمل های بهداشتی و مشورت با کارشناسان، ماما و پزشک می توانند از استرس بیهوده بیماری و ابتلا به آن دورباشند.

سلامت: مادران چه زمانی باید درباره نگرانی‌های خود، سراغ درمانگر بروند؟

در مورد مادران، دل مشغولی ابتلا به بیماری کوید-۱۹ مثل هر بیماری دیگری اگر از حد بگذرد، حالت وسواسی به خود می‌گیرد و نیاز به درمان دارد؛ به طور کلی اگر مادری به دلیل افکار وسواسی به خوبی به کارهای خود نرسد، به عنوان مثال حدود یک ساعت در روز مشغول فکر یا انجام مناسک بیش از حد باشد، دارای استرس بیش از حد متعادل است. در موارد دیگر ممکن است برای مادران “خود بیمارانگاری” یا “هیپوکندریا” اتفاق بیفتد‌، مبتلایان به این بیماری دائم احساس می کنند، دچار بیماری  کوید-۱۹هستند و گاهی علائم ساده خود را نشانه های قطعی بیماری در نظر می گیرند ، این در حالی که در واقعیت آنها مشکل و بیماری جدی ندارند و تنها به دلیل برخی اختلالات روانی دچار آن می شوند. خودبیمارانگاری در زنان نسبت به مردان به دلیل تغییرات هورمونی  شایع تر است و معمولا در سنین جوانی و بعد از ۳۰ سالگی در افراد بروز می کند. در این موارد ممکن است مادر برای اطمینان از عدم بیماری به آزمایشگاه مراجعه کند و این حضور در مکان های پرخطر مثل بیمارستان‌ و آزمایشگاه ها مقدمه ابتلا به بیماری و مشکلات بعدی شود. بنابراین لازم است تاکید کنم مادران حتما از مشاوره های آنلاین یا تلفنی پزشکی استفاده ‌کنند.

سلامت: آیا استرس این روزها تاثیری بر سلامت آینده نوزادان این دوره خواهد داشت؟

نمی توانیم بگوئیم استرس مادر تاثیری بر نوزاد نخواهد داشت، برای مثال عصبانیت و استرس سبب می‌شود:

• مادر به اندازه کافی غذا نخورد و آب ننوشد.
• باعث تولید هورمون های کورتیزول، آدرنالین و … در بدن می‌شود.
• مصرف دارو برای مادران تنش و اضطراب ایجاد می کند و نمی توان هر دارویی را در زمان  شیردهی استفاده کرد.
• استرس جریان خون را کاهش می‌دهد که همه علائم گفته شده از میزان و کیفیت شیر مادر می کاهند و در بلندمدت، آثار منفی بر جسم و روان مادر و نوزاد می گذارند. خبر خوشحال کننده این است که معمولا کار به جایی نمی رسد که شیر مادر کاملا متوقف شود و بهتر است با بروز علائم مادران سعی کنند با بهره ‌گیری از درمان های مناسب و کاهش استرسشان به شیردهی ادامه دهند.

سلامت: می توان پیش بینی کرد نوزادان مادران مضطرب در آینده چه ویژگی های اخلاقی خواهند داشت؟

وقتی مادر مضطرب باشد، از نوزاد  به طور وسواس گونه ای مراقبت خواهد کرد. به طور کلی افراد  مضطرب با مادر شدن انتظارات سختگیرانه ای در مورد مادر خوب و بی نقص بودن، دارند. آنها با کمترین کمبودی در مورد کودکشان خود را سرزنش می کنند بنابراین سعی می کنند با مراقبت بیش از حد از کودک از هر کمبودی جلوگیری کنند. چنین مادری در مورد هر چیزی مثل غذا خوردن کودک، ارتباط و برخورد دیگران با او، داشتن لباس ‌و اسباب بازی های کافی بسیار نگران هستند و سعی می کنند خدمات بیش از حدی به کودک ارائه دهند. اصولا کودکان چنین مادرانی وابستگی زیادی به آنها پیدا می کنند و ممکن است به تدریج به آنها القا شود به تنهایی توانائی حل مسائل را ندارند و به کمک دیگران نیازمند هستند. این کودکان ممکن است در مورد مواجه شدن با تجربیات جدید یا عملکرد مستقل ترس و اضطراب پیدا کنند. به این ترتیب احساس  کارایی، اعتماد به نفس پایین و وابستگی زیاد می تواند از تبعات این محافظت بیش از حد باشد. بنابراین در این ایام که بیماری کرونا جزء لاینفکی از زندگی مان شده، مادران لااقل با اصلاح الگوی تغذیه ای می توانند کمترین تاثیر را بر شیردهی داشته باشند و از طرف دیگر با عدم انجام حالت های وسواس گونه، از آسیب‌های روانی به کودک  بکاهند و بهتر این که مشکل اضطراب  را به طور ریشه ای با راهکارهایی حل کنند.

سلامت: ممکن است درباره راهکارهای کاهش استرس در مادران برایمان بگویید؟

به روان شناس مراجعه کنید: بیان دغدغه‌ها و شنیده شدن شما توسط  فرد متخصص که مصاحبت با او برایتان دوست داشتنی است و در ضمن او را قبول دارید، قطعا به آرامش شما کمک خواهد کرد. اگر از قبل با روان شناسی مرتبط بودید، دوباره با او ارتباط  بگیرید و چنانچه مشاوره تصویری آنلاین برایتان میسر بود از آن استفاده کنید. به این ترتیب هم برنامه مشاوره خود را داشته اید و هم از مراقبت از فرزندتان غافل نشده اید. همچنین در محیط پرخطر حضور نیافته اید.

به دیدار یک قرنطینه دیگر بروید: چنانچه علائمی از بیماری  ندارید و همه موازین بهداشتی را رعایت کرده اید، می توانید با رعایت فاصله اجتماعی به دیدن اقوام نزدیک بروید و کمی از کرونا و اخبار آن دور باشید. شاید کرونا تا مدت مدیدی همراه ما باشد، بنابراین با رعایت موازین می توانیم از صله رحم بهره مند شویم. در این ایام با افراد زیاد دور هم جمع نشوید ، همه موازین بهداشتی را رعایت کنید.  

ذهنتان را آرام کنید: استراحت مختصر برای ذهن شما، روشی بسیار موفق در کم کردن یا کنترل استرس  است. تصور کنید روی شن داغ ساحل دراز کشیده اید. باد خنکی از سمت دریا به سوی شما می وزد ، موج ساحلی کنار شما غلت می خورد. مطمئن باشید با این تصور آرامش زیادی پیدا می کنید.

دوش آب گرم  بگیرید: آب گرم برای کم کردن اضطراب مفید است. زمانی که مضطرب و عصبی می شوید، جریان خون در دست ها و پاها کم می شود. آب گرم، جریان خون را به حالت اول  برمی گرداند و بدن را متقاعد می کند که در وضع خوبی به سر ببرد و آمادگی استراحت داشته باشد.

به نقاط دوردست نگاه کنید: در صورتی که چند لحظه از پنجره به نقاط دوردست، جایی که نقشی در پریشانی خاطر شما ندارد، نگاه کنید، چشمانتان آرامش  پیدا می کنند. اگر چشمانتان آرامش پیدا کنند، شما هم می توانید آرامش پیدا کنید.

سلامت: مادران چه زمانی باید سراغ دارودرمانی بروند؟

در گام اول با مراجعه به روان شناس می توانند ارزیابی آرامش بخشی خوبی را تجربه کنند، بسیاری از افراد نیاز به دارودرمانی پیدا  نمی کنند ولی در صورت رفع نکردن مشکل مانند فرد مضطربی که هر اتفاقی او را نگران می کند و درباره وقایع معمول زندگی خود دچار دل نگرانی می‌شود و واکنش‌های شدیدی در مقابل استرس نشان می دهد، یا افراد مبتلا به وسواس که قادر به کنترل افکار مزاحم خود در زمینه های مختلف نیستند و به دلیل وقت زیادی کهصرف شست و شو یا کنترل کردن می کنند، باعث ناراحتی نزدیکان می شوند، بهتر است به روان پزشک ارجاع داده شوند و از دارودرمانی بهره گیرند.

سلامت: در این  شرایط  که بهتر است جز در صورت  ضرورت بیرون نرویم، استفاده از تماس تصویری برای جلسات روان شناسی برای بسیاری افراد کمی غریبه است، آیا این شیوه می تو‌اند تاثیرگذار باشد؟

مشاهدات نشان  می دهد به جز مواردی معدود تقریبا تمام مراجعان به مشاوران، روان شناسان و روان پزشکان پس از بروز یک اختلال روانی یا سردرگمی سراغ روان شناس رفته اند. این در حالی است که درمان تنها  بخشی از رسالت این متخصصان است. در بسیاری از کشورها مراجعه به مشاوره متخصص، از جمله کارهای برنامه ریزی شده افراد در طول هفته یا ماه است ولی متاسفانه در برخی جوامع مراجعه به مشاور، روان شناس و روان پزشک را معادل با ابتلا به بیماری روانی می دانند. حتی پس از مراجعه، از همان بدو ورود فرد در مقابل مشاور یا روان شناس قرار می گیرد و اغلب ابتدای جلسه از صحبت کردن فرار می کند که علت این امر ناخود‌آگاه را می توان در نگاه جامعه و باورهای غلط جستجو کرد. باور غلطی که شاید ناشی از تداخل سنت و مدرنیته باشد و هنوز نمی دانیم باید راه علم را پیش بگیریم یا باور اجدادمان را. انسان عاقل نیازمند مشورت است و اگر در امور زندگی مشورت کنیم با مشکلات کمتری روبرو خواهیم بود. تمام مردم  نیازمند مشاوره  هستند اما معمولا زمانی به مشاور مراجعه می کنند که دچار مشکل شده اند و این موضوع کار را برای آنها سخت تر می کند. بنابراین همیشه مراجعه به روان شناس توصیه می شود و پیدا کردن روان شناسی که امین، صادق و متخصص باشد بر دوش مراجعان است. قطعا هر کسی که مدرک روان شناسی دارد، روان شناس خوبی نخواهد بود. در انتخاب روان شناس مهم است که حالتان با درمانگرتان خوب باشد و کارآیی تان در زندگی افزایش یابد.

 این برهه از مشاوره های آنلاین یا تلفنی نیز می‌شود بهره جست. چنانچه فضای درمانی امن و راحت و حس اعتماد بین شما و درمانگرتان ایجاد شد، می توانید از جلسات مجازی خود با صرف زمان و هزینه کمتر بهره ببرید.