علل، علایم و علاج اعتیاد به بازی های ویدئویی یا رایانه ای

تبدیل تدریجی رایانه به موریانه!

• ترجمه: دکتر علی ملائکه

اعتیاد برای بازی های رایانه ای یا ویدئویی یک «اختلال کنترل تکانه» (ناتوانی در مهار کردن میل آنی) شمرده می شود که در آن ماده ای نشئه آور مصرف نمی شود و بسیار شبیه قماربازی بیمارگونه است. اصولاً دو مشخصه را می توان برای اعتیاد برشمرد:

1 – شحص نیاز به مقدار مصرف بیشتر و بیشتری از آن ماده یا رفتار دارد تا ارضا شود.

2 – اگر شخص به مقدار بیشتری از آن ماده دست نیابد یا آن رفتار را بیشتر انجام ندهد، احساس تحریک پذیری و ناراحتی می کند.

علائم روان شناختی

بر خلاف سوءمصرف مواد در اعتیاد به بازی های ویدئویی جنبه زیست شناختی نامعلوم است. تحقیقاتی که روی معتادان به قمار انجام شده، بیانگر بالا بردن دوپامین در مغز است و ممکن است اعتیاد به بازی ویدئویی در همین رده قرار گیرد، اما اعتیاد  فقط با تغییرات شیمیایی در مغز قابل توضیح نیست. یک جنبه روان شناختی هم در اعتیاد وجود دارد؛ این آگاهی که «من نمی توانم انجام این کار را کنار بگذارم یا احساس خوبی نسبت به زندگی ام داشته باشم.»

انواع بازی های اعتیاد آور

در اعتیاد به بازی ها فریبندگی دنیای تخیلی را به خصوص در بازی هایی که بازیکنان نقش یک شخصیت خیالی را ایفا می کنند، می توان مشاهده کرد. برای مثال کودک باهوشی که در مدرسه محبوبیت ندارد، می تواند در دنیای خیالی بازی غلبه پیدا کند. این زندگی مجازی برای او جذاب تر از زندگی واقعی می شود.

از جمله بازی هایی که چنین دنیای خیالی را ایجاد می کنند، می توان به بازی های آنلاین ایفای نقش با شرکت چندین بازیکن(MMORPG) و بازی های دامنه ای چندکاربردی (MUD) اشاره کرد.

در بازی های MMORPG شبکه ای از افراد با یکدیگر در تعامل هستند تا یک بازی را در دنیای خیالی انجام دهند تا به اهدافی معین برسند، مأموریت های مشخصی را انجام دهند و به     نمره های بالایی دست یابند.

در بازی های MUD عناصری از بازی های ایفای نقش، جنگیدن و کشتن در یک کانال گپ زدن اجتماعی با گرافیک محدود ترکیب می شوند. برخی از مشهورترین بازی های آنلاین شامل اینها هستند:  World Of warcraft، Final fanrtasy، Ultima Online، Ashera Call، EverQuest، Vanguardو City Of Heros برای بازی های MMORPG   باید اشتراک ماهانه پرداخت. افرادی که دچار اعتیاد به بازی های ویدئویی هستند، از یک دنیای خیالی مجازی برای ارتباط با افراد واقعی از طریق اینترنت به عنوان جایگزین تماس انسانی در زندگی واقعی استفاده می کنند. برخی از افراد معتاد به بازی های ویدئویی  ممکن است وابستگی عاطفی به دوستان آنلاین و فعالیت هایی پیدا کنند که روی صفحه رایانه شان خلق می کنند. افراد معتاد به بازی های ویدئویی از جنبه هایی از بازی های آنلاین لذت می برند که به آنها امکان می دهد از طریق بازی ها با دیگران معاشرت و نظرات خود را مبادله کنند. برخی از بازی ها نیاز به تعداد زیادی از افراد دارد که به طور همزمان وارد بازی شوند، مدت درازی در آن بمانند و وظایف معین شده بازی را به انجام برسانند. بنابراین ممکن است بازیکنان احساس تعهد و وفاداری به دیگر بازیکنان کنند. این وضعیت توجیه کننده فرد برای شرکت در این بازی ها و حس ارتباطی است که با دیگر بازیکنان دارد که در غیر این صورت غریبه شمرده می شدند.

آمارها نشان می دهند مردان و پسران با احتمال بیشتری نسبت به زنان و دختران ممکن است به این بازی ها معتاد شوند. پژوهش های اخیر نشان داده اند تقریباً از هر 10بازیکن 8 تا 18 سال بازی های رایانه ای 1 نفر را می توان بازیکن بیمارگونه یا معتاد به بازی های ویدئویی شمرد.

نشانه های هشداردهنده اعتیاد به بازی های رایانه ای

• اشتغال خاطر با بازی، اشتغال ذهنی با فکرهایی درباره فعالیت پیشین آنلاین یا انتظار برای وعده بعدی بازی آنلاین
• انجام دادن بازی در زمان های طولانی تر برای رسیدن به ارضای ذهنی
• تلاش های مکرر و ناموفق برای کنترل خود، کم کردن زمان بازی یا متوقف کردن انجام بازی
• احساس بی قراری، نوسان خلق، افسردگی یا تحریک پذیری هنگامی که فرد تلاش       می کند از بازی کردن دست بردارد.
• بازی کردن برای مدتی طولانی تر از حدی که فرد ابتدا قصد داشت.
• به خطر انداختن یا نابود کردن رابطه عاطفی با افراد مهم در زندگی فرد، از دست دادن فرصت های شغلی و تحصیلی یا به خطر انداختن سابقه کاری به خاطر بازی کردن
• دروغ گفتن به اعضای خانواده، درمانگران یا دیگران برای پنهان کردن میزان اشتغال فرد با بازی
• استفاده از بازی به عنوان شیوه ای برای فرار از مشکلات یا تسکین دادن خلق بد (احساسات ناامیدی، گناه، اضطراب و افسردگی)

نشانه های هشداردهنده دیگر در اعتیاد کودکان به بازی های رایانه ای

• خستگی و خواب آلودگی در ساعات مدرسه
• کامل نکردن تکلیف های خانه یا پروژه ها در زمان مقرر
• افت نمره ها یا مردود شدن
• حاضر نشدن در فعالیت های مدرسه، باشگاه ها ، ورزش و …
• دوری کردن از خانواده و دوستان برای انجام بازی های ویدئویی

آثار اعتیاد به بازی های ویدئویی

گر چه ممکن است به نظر برسد بازی ویدئویی انجام دادن، نسبت به اعتیاد به مواد مخدر         بی ضررتر است، اما این نوع اعتیاد ممکن است باعث مشکلات شخصی، خانوادگی، تحصیلی،  مالی و شغلی شود. کودکانی که 4 تا 5 ساعت در روز را صرف این بازی ها می کنند، زمانی برای معاشرت اجتماعی، انجام تکالیف خانه یا بازی های ورزشی ندارند. به این ترتیب کودک     نمی تواند در مسیر رشد طبیعی اجتماعی قرار گیرد.

این اعتیاد در سنین بالاتر ممکن است شغل یا روابط عاطفی فرد را به خطر بیندازد. فرد ممکن است درست غذا نخورد یا درست نخوابد و پول زیادی را صرف انجام این بازی ها کند.

بازی های ویدئویی باعث می شود فرد به انزوا کشیده شود، شبکه های اجتماعی حامی اش را رها کند و از سرگرمی های دیگر دست بردارد. اغلب تجهیزات مورد نیاز برای انجام            بازی های ویدئویی  برای مصرف طولانی ممکن است کاملاً گرانقیمت باشند و برای بسیاری از بازی های از نوع MMORPG باید ماهانه اشتراک پرداخت. برخی افراد ممکن است نقاب های آنلاین یا آواتارهایی برای خود خلق کنند و به این ترتیب هویتشان را تغییر دهند و وانمود کنند شخص دیگری غیر از خودشان هستند. افرادی که بیش از همه ممکن است به چنین زندگی     مخفی ای روی آورند، افراد دچار احساس عدم اعتماد به نفس و بی کفایتی هستند و از قبول نشدن از سوی دیگران می ترسند. این برداشت های منفی از خود ممکن است به مشکلات بالینی مانند اضطراب و افسردگی بینجامد.

علائم ترک

بسیاری از افراد دچار اعتیاد به بازی های ویدئویی هنگامی که می خواهند از انجام این بازی ها دست بردارند، دچار علائم ترک می شوند، از جمله خشم، افسردگی، تخیلات درباره بازی، نوسان خلق، اضطراب، ترس، تحریک پذیری، اندوه، احساس تنهایی، احساس ملال، بی قراری، به تأخیر انداختن انجام کارهای دیگر و احساس دل آشوبه و …

انجام مفرط این بازی ها مشکلات جسمی و پزشکی هم ممکن است ایجاد کند، از جمله نشانگان تونل مچی، خشکی چشم، کمر درد، سر درد شدید، نامنظمی در غذا خوردن مانند فراموش کردن وعده های غذایی، رعایت نکردن بهداشت شخصی و اشکال در خواب.

چه باید کرد؟

به گفته کارشناسان، بیشتر معتادان به بازی های ویدئویی افراد مذکر زیر 30 سال هستند. بسیاری از آنها کودکان با اعتماد به نفس پایین و مشکلات اجتماعی هستند. این کودکان و نوجوانان باهوش و خیال پرداز هستند، اما بسیاری از آنها دوستان زیادی در مدرسه ندارند. سابقه خانوادگی اعتیاد هم یک عامل مؤثر است.

اگر نگران هستید کودکتان به بازی های ویدئویی معتاد شده، این مسئله را جدی بگیرید و آن را یک دوره گذرا نپندارید. رفتارهای بازی کردن کودکتان را زیر نظر داشته باشید و این موارد را ثبت کنید:

• زمان شروع بازی و مدت بازی کودک
• مشکلات ناشی از بازی کردن، چگونگی واکنش کودک به محدود کردن زمان بازی

شما باید شدت مشکل را دریابید و کمک گرفتن از افراد متخصص را به تأخیر نیندازید. اگر مشکل وجود داشته باشد، گذشت زمان احتمالاً فقط باعث بدتر شدن آن می شود.

درمان اعتیاد به بازی ویدئویی مانند سم زدایی در اعتیاد به مواد مخدر،اما با یک تفاوت مهم است. رایانه ها به یک بخش مهم در زندگی روزانه و نیز بسیاری از مشاغل تبدیل شده اند، بنابراین افرادی که به طور اجبارگونه ای میل به بازی ویدئویی دارند، نمی توانند هنگام دیدن یک رایانه رویشان را برگردانند.

از این لحاظ اعتیاد به بازی ویدئویی شبیه اعتیاد به غذا شمرده می شود، شما باید بیاموزید با غذا زندگی کنید و با آن کنار بیایید. از آنجایی که معتادان به بازی های ویدئویی نمی توانند از رایانه ها دوری کنند، باید بیاموزند که به طور مسئولانه ای از آنها استفاده کنند، برای مثال زمان بازی را به یک ساعت در روز محدود کنند. مهم این است که به فرد نشان دهید این اعتیاد باعث شده کنترلش را در مواجهه با بازی از دست بدهد و از طرف دیگر هیجانات زندگی واقعی را در مقابل هیجانات آنلاین به او یادآوری کنید.